Sociale bijdragen van zelfstandigen: de nieuwe berekening en een eerste balans

Categorie: 
Sociaal-juridische informatie

Sinds 1 januari 2015 worden de sociale bijdragen van zelfstandigen berekend volgens de inkomsten van het lopende jaar, en niet meer volgens die van drie jaar geleden (2012 voor 2015). Een eerste balans van deze hervorming, waar de zelfstandigen al lang stonden op te wachten.

Het was de bedoeling zo dicht mogelijk bij de economische situatie van de zelfstandige te blijven. Daarom worden de sociale bijdragen niet langer berekend aan de hand van de resultaten van drie jaar geleden, maar op die van het lopende jaar. De inkomsten van 2015 zullen dus dienen om de sociale bijdragen voor ditzelfde jaar te berekenen. Op zich lijkt dit logisch, maar het systeem kampt met heel wat moeilijkheden.

Omdat de berekening gebeurt aan de hand van het belastbaar beroepsinkomen, zal dit inkomen per definitie pas na afloop van het boekjaar en na de verwerking van de aangegeven inkomsten door de fiscale administratie, gekend zijn. Dit betekent 6 tot 18 maanden na afloop van het betrokken jaar, voor zover er geen betwistingen optreden.

In de praktijk voorziet het nieuwe systeem dat de sociale verzekeringsfondsen aan de leden een voorstel tot betaling van sociale bijdragen sturen die nog steeds rekening houdt met de inkomsten van drie jaar voordien, dus 2012 voor de bijdragen van 2015.

De zelfstandige heeft de mogelijkheid deze voorlopige bijdragen te verhogen als hij denkt dat zijn inkomen voor het lopende jaar hoger zal zijn dan drie jaar geleden. Hij mag deze voorlopige bijdragen ook verminderen, maar dan moet hij dat bij zijn sociaal verzekeringsfonds rechtvaardigen aan de hand van ‘objectieve elementen’. Het fonds mag de bijdragen dan inderdaad verminderen, maar wel binnen bepaalde perken: tot de minimumbijdrage van 729,46 € per kwartaal voor een beroepsinkomen van minder dan 12 870,43 €. En tot het dubbele (1.458,92 € per kwartaal) voor een inkomen dat onder 25.740,86 € blijft.

De zelfstandige die de daling van zijn inkomsten heeft overschat, zal een supplement moeten betalen. Verhogingen zullen dan worden berekend op het saldo dat op 31 december van het betrokken jaar onbetaald blijft. Indien hij de voorlopige bijlagen overdreven heeft verhoogd, krijgt de zelfstandige het verschil terugbetaald, echter zonder bonificatie.

Een versoepeling van het systeem

Volgens de cijfers van het eerste semester 2015 die door Minister van KMO’s en Middenstand Willy Borsus werden overgemaakt, hebben 16.236 zelfstandigen toestemming gekregen om hun voorlopige bijdragen te berekenen aan de hand van inkomsten die in 2015 lager zouden liggen dan in 2012. Omgekeerd hebben 13.880 zelfstandigen beslist hun trimestriële bijdragen onmiddellijk te verhogen.

Tegelijkertijd is het aantal vragen voor vrijstelling van bijdragen zeer aanzienlijk gedaald (7.609 aanvragen tijdens het eerste semester van 2015, vergeleken met 14.377 tijdens dezelfde periode in 2014). Een daling met 47%.

Globaal hebben de aanpassingen van de sociale bijdragen (14,5 miljoen € bijdragenverminderingen en 9,4 miljoen bijdragenverhogingen) het evenwicht van de sociale verzekering van zelfstandigen niet fundamenteel verstoord. De angst hiervoor had nochtans aanleiding gegeven tot een aantal drempels en beperkingen.

Voor IZEO geldt de hervorming van de berekeningsmethode zeker als een positieve doorbraak, maar verdere stappen blijven nodig. Het systeem werkt nog te stroef voor zelfstandigen die hun sociale bijdragen willen verminderen omdat ook hun inkomsten zijn gedaald (wegens zwangerschapsverlof, werkzaamheden, veranderingen in de inkomstenstructuur...).

De verplichting om onder de drempels van 12.870 of 25.740 € aan inkomsten te dalen, sluit alle zelfstandigen uit van wie het inkomen minder spectaculair terugvalt. Zulke situaties zijn echter schering en inslag en de mensen die dit meemaken, begrijpen niet waarom ze hun bijdragen niet mogen verminderen zonder op een regularisatie te wachten.

IZEO pleit dus voor de afschaffing van deze twee drempels ten voordele van een volledig vrije aanpassing van de sociale bijdragen in functie van de vermindering van de inkomsten, aan de hand van boekhoudkundige en objectieve elementen.

De wet voorziet dat deze hervorming binnen de vier jaar van haar toepassing wordt geëvalueerd. Wij vinden dat er niet zo lang hoeft te worden gewacht om het systeem te verbeteren.